Spot on!
In het academiejaar 2025-2026 sloegen het ADVN en de onderzoeksgroep ARCHES van de Universiteit Antwerpen de handen in elkaar. In het kader van het vak ‘Musea, archieven en bibliotheken: collectie- en geheugeninstellingen’ analyseerden studenten van de opleiding 'Erfgoedstudies' diverse perscartoons uit de ADVN-collectie en presenteerden hun analyse aan de hand van academische posters.
Hieronder vind je enkele van deze analyses terug: klik op de cartoons om de posters te bekijken!
Wie bepaalt tegenwoordig wat grappig is, wat eerlijk is en wie verantwoordelijk is?
Marlies Devos
In het onderzoek staan twee satirische beelden centraal: enerzijds de spotprent “De Laatste Krachttoer” gepubliceerd op de voorpagina van het Vlaams-nationalistische, satirische blad Pallieter (1922-1928) op 15 februari 1924, en anderzijds een hedendaagse deepfake gebaseerd op de boodschap achter “De Laatste Krachttoer”, gecreëerd door de auteur met het AI-model Sora (OpenAI) op 10 december 2025. Beide satirische beelden representeren op het eerste gezicht een brede traditie waarin politieke tegenstanders en gebeurtenissen bekritiseerd worden via visuele weergaves, maar deepfake-satire brengt aanzienlijke verschillen met zich mee. Deze beelden, in tegenstelling tot sociaal leesbare spotprenten,manipuleren het publiek via het beeld zelf (gaslighting) en de snelheid en het gemak waarmee zeverspreid worden verminderden de aansprakelijkheid van de maker. De poster zet aan om te reflecterenover de hedendaagse politieke desinformatiecampagnes en het gebruik van humor. Wie bepaalt tegenwoordig wat grappig is, wat eerlijk is en wie verantwoordelijk is?
Er worden drie lagen onderscheiden, namelijk: blikvangers, context en details. Deze lagen dragen elk op een andere manier bij aan het overbrengen van de boodschap.
Lana Vandebroek
In 1966 trouwden Prinses Beatrix en Claus van Amsberg, een huwelijk dat in Nederland gevoelig lag vanwege Claus’ verleden bij de Hitlerjugend. Dit spanningsveld wordt scherp verbeeld in een satirische prent uit ’t Pallieterke uit de ADVN-collectie die in deze visuele analyse centraal staat. De onderzoeksvraag, binnen deze visuele analyse, is gericht op de opbouw van de karikatuur. “Op welke manier kan een drieledige visuele analyse van de karikatuur over het huwelijk van prinses Beatrix en Claus uit ’t Pallieterke de maatschappelijke spanningen en boodschap van de prent zichtbaar maken?” Er worden drie lagen onderscheiden, namelijk: blikvangers, context en details. Deze lagen dragen elk op een andere manier bij aan het overbrengen van de boodschap. De blikvangers roepen een eerste emotie op, de context verduidelijkt wat er speelt in de maatschappij en de details benadrukken de satirische overdrijving.
De cartoon vat op een speelse maar scherpzinnige manier de Flamingante blik op de tegenstellingen rond Brussel samen
Marte Bernaerts
De prent gebruikt de vorm van een fabel om figuren als Renard, voorgesteld als een vos, en Van Acker, afgebeeld als een raaf, belachelijk te maken
Marieke Hermans
De analyse toont hoe satire politieke hypocrisie blootlegt en internationale verhoudingen bekritiseert. De cartoons nodigen uit om na te denken over de rol van erfgoed in het zichtbaar maken van historische machtsverhoudingen en zetten tegelijkertijd aan tot reflectie over onze huidige wereld.
Ana-Clara Van den Berghe
Op basis van een visuele analyse en literatuuronderzoek analyseert dit onderzoek twee cartoons uit het weekblad Pallieter, met als centrale onderzoeksvraag: Hoe gebruikte Pallieter satire en beeldtaal om kritiek te uiten op de internationale politiek rond Locarno, en welke actuele relevantie heeft deze visuele kritiek vandaag?
De eerste cartoon toont Europese leiders die de vrede vieren, terwijl militairen hen omringen, wat de paradox van een vredesverdrag afhankelijk van militaire macht benadrukt. In de tweede prent zitten de leiders opnieuw feestend rond een tafel, maar schermen ze zich af van koloniale conflictgebieden zoals Syrië, Marokko en Mosoel. Zo wijst Pallieter op de selectieve aard van de zogenaamd bereikte vrede. De analyse toont hoe satire politieke hypocrisie blootlegt en internationale verhoudingen bekritiseert. De cartoons nodigen uit om na te denken over de rol van erfgoed in het zichtbaar maken van historische machtsverhoudingen en zetten tegelijkertijd aan tot reflectie over onze huidige wereld.
Historische spotprenten behoren tot ons cultureel erfgoed. Zij bevatten ook koloniale en racistische stereotyperingen. Archieven staan vandaag voor een ethisch dilemma: tonen we deze prenten voor hun historische waarde, of riskeren we om schadelijke beeldvorming te herhalen?
Katrien Toch